logo zamek malbrok
Muzeum zamkowe
w Malborku
Forma funkcja nowoczesnośćPlebiscytPrzyroda Polski PółnocnejCiałopalenie

Wydarzenia / Zamek kapituły pomezańskiej siedzibą muzeum w Kwidzynie

Zamek kapituły pomezańskiej siedzibą muzeum w KwidzynieZamek kapituły pomezańskiej siedzibą muzeum w Kwidzynie

Od 1950 roku siedzibą naszego muzeum jest średniowieczny zamek kapituły pomezańskiej, który wraz z dostawioną katedrą stanowi unikatowy organizm sakralno-warowny trwale wpisujący się w panoramę i krajobraz przestrzenny Kwidzyna. Całe założenie architektoniczne zalicza się do najwspanialszych zabytków architektury gotyckiej w Polsce. Prezentuje repertuar rozwiązań i form architektonicznych oraz elementów dekoracyjnych niespotykanych na obszarze dawnego państwa zakonu krzyżackiego, a także na terenie dzisiejszej Polski. Mowa tu przede wszystkim o zespoleniu zamku (rezydencji kanoników) z katedrą w jedną rozbudowaną bryłę, wzniesieniu gdaniska
w znacznym oddaleniu od skrzydła zamkowego czy zlokalizowaniu jednej ze studni poza obrysem murów zamkowych w wolnostojącej wieży studziennej. Nawet przekształcenie bryły zamku na skutek prac rozbiórkowych dwóch skrzydeł i wieży narożnej z końca XVIII wieku oraz niemalże całkowite zatarcie obszaru dawnego przedzamcza nie wpłynęło aż tak dotkliwie na jego walory. W niektórych przypadkach wręcz nawet zostały one spotęgowane chociażby poprzez ekspozycję reliktów skrzydła wschodniego w formie trwałej ruiny czy niemalże całkowite odsłonięcie monumentalnej wieży dzwonnej. Zamek i katedra jest również znakomitym świadectwem XIX – wiecznej myśli i praktyki konserwatorskiej, dzięki której zawdzięczamy obecną formę, wystrój czy wielokrotnie przekształcany układ funkcjonalno-przestrzenny wnętrz zamkowych i katedralnych. Całe założenie sakralno-warowne było także od wieków przedmiotem szeregu badań interdyscyplinarnych oraz inspiracją dla artystów sztuk plastycznych, a dla mieszkańców Kwidzyna nośnikiem tożsamości zbiorowej. W 2018 roku kwidzyński zespół katedralno-zamkowy uzyskał w pełni zasłużenie status pomnika historii.

Wobec powyższego można stwierdzić, że zamek kapitulny jest nie tylko siedzibą naszego muzeum, ale jest również naszym największym skarbem, którego niezwykle ciekawą historię prezentujemy w kolejnych wpisach, które znajdziecie niżej w postach.

_ _ _ _ _

 

Rycina: Caspar Hennenberger, Erklärung der preussischen größeren Land tafel oder Mappen, Königsperg in Preussen 1595, s. 308.
W zbiorach bibliotecznych Muzeum Zamkowego w Malborku, BMZM – XVI, III 3901. Fot. L. Okoński

 


 

Po wstępnym zaprezentowaniu naszego zamku kapitulnego wraz z przyłączoną katedrą przyszedł czas na przedstawienie jego dziejów budowlanych, rozwiązań architektonicznych,
a także układów przestrzennych wnętrz. Zagadnienia te zostaną opisane na tle wydarzeń historycznych, historii funkcjonalno-użytkowej zamku oraz praktyk i doktryn konserwatorskich. Zanim jednak przejdziemy do prezentacji naszego najważniejszego skarbu pochylmy się nad kwestiami źródłowymi.

Dotychczasowa wiedza na temat naszego zespołu katedralno-zamkowego, jako struktury budowlanej została zawarta w różnych opracowaniach o naukowym lub popularnym charakterze. Ich liczba nie jest może tak imponująca jak w przypadku pobliskiego zespołu zamkowego w Malborku, jednak już od niespełna dwóch stuleci kwidzyński pomnik historii był i jest w dalszym ciągu przedmiotem szeregu badań interdyscyplinarnych. Każda
z dyscyplin posiada wypracowane metodologie badawcze, które opierają się m.in. na analizie zróżnicowanych materiałów źródłowych pozyskiwanych z różnych obszarów.

Do jednych ze źródeł zaliczyć można dokumenty archiwalne. Część z nich, która pochodziła ze średniowiecza została już zaprezentowana w poprzednich wpisach przez prof. Radosława Biskupa. Dotyczą one głównie działalności i struktury organizacyjnej kapituły pomezańskiej, która była inwestorem i pierwszym użytkownikiem zamku. Niestety żadne dokumentacje związane bezpośrednio z budową zamku nie zachowały się, czego nie można powiedzieć np. o obszernym zespole archiwaliów pochodzących z I poł. XIX wieku, związanych ze sprawami budowlano-remontowymi.

Kolejnymi wartościowymi materiałami historycznymi są przekazy kartograficzne, ikonograficzne, a także inwentaryzacyjne pomiarowo-rysunkowe. W archiwach, muzeach, bibliotekach czy instytutach zachowały się liczne przykłady tego typu źródeł. Z dawnych planów miejskich można dowiedzieć się chociażby o relacjach przestrzennych zespołu katedralno-zamkowego z pobliską zabudową miejską, a także dostrzec pierwotne rozplanowanie całego założenie z czteroma skrzydłami i rozległym przedzamczem, które było integralną częścią całego zespołu. To samo można powiedzieć o historycznej ikonografii,
na której uwiecznione zostały widoki zamku i katedry w otoczeniu zespołu miejskiego. Są to chyba najpopularniejsze źródła, na których dobitnie widać zachodzące przekształcenia architektoniczne w bryle i formie oraz przekształcenia urbanistyczne w otoczeniu naszej warowni. Dla badaczy zajmujących się w szczególności architekturą gotycką i problematyką konserwatorską niezwykle cenne są zachowane z poł. XIX wieku i późniejsze inwentaryzacje pomiarowo-rysunkowe wraz z projektami rekonstrukcyjnymi. Wykonane zostały w postaci widoków elewacji, rzutów poszczególnych kondygnacji, przekrojów podłużnych i poprzecznych. Zinwentaryzowane zostały także detale architektoniczne.

Do kluczowych źródeł naturalnie zalicza się także sam zespół katedralno-zamkowy, który jest nośnikiem wielu informacji. Na podstawie wnikliwej analizy historycznej, technologicznej, materiałowej, kompozycyjnej, stylistycznej, funkcjonalnej, a także analogicznej można dojść do zaskakujących wniosków związanych chociażby z warsztatem budowlanym, rozwarstwieniem chronologicznym, próbą rekonstrukcji uchwytnych faz budowlanych oraz problematyką konserwatorską.

Powyższe zestawienie tylko najważniejszych i tak licznych źródeł pokazuje jak ważna jest w procesie badawczym historycznej architektury współpraca specjalistów z różnych dziedzin, których nie sposób jest tu wszystkich wymienić. Po uwzględnieniu stanu badań można także stwierdzić, że nie wszystkie źródła zostały jeszcze przeanalizowane, a niektóre aktualne wnioski z badań wymagają ponownego spojrzenia z wykorzystaniem najnowszych technologii i metodologii badawczych.

Reasumując można stwierdzić, że w dalszym ciągu zamek i katedra skrywa przed nami wiele tajemnic architektonicznych i użytkowych, które fascynują nie tylko badaczy, ale także mieszkańców Kwidzyna i odwiedzających turystów.

 

_ _ _ _ _

 

Il. 1. Przykładowy fragment planu Kwidzyna z 1799 roku z wyszczególnieniem założenia katedralno-zamkowego, Situationsplan von der Stadt Marienwerder, wg. Zimmermanna, skala - 1:1500. W zasobach Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz in Berlin-Dahlem (Tajne Archiwum Państwowe Kulturowego Dziedzictwa Pruskiego), Allg. Kartensammlung d. Hist. Staatsarchivs Königsberg, sygnatura: XX. HA, F 10300. Fot. Ł. Rzepczyński.

 

Il. 2 i 3. Przykład jednego tomu archiwaliów związanych z pracami remontowo-budowlanymi zamku w Kwidzynie wraz z fragmentem odpisu sprawozdania z wizytacji zamku w Kwidzynie podczas podróży po prowincji pruskiej Karla Friedricha Schinkla, która miała miejsce w 1834 roku. Schinkel, jeden z najwybitniejszych architektów swojej epoki, pełnił wówczas już urząd dyrektora urzędu budowlanego (niem. Oberbaudirektor). W zasobach Archiwum Państwowego

 

KLAUZULA INFORMACYJNA


Na podstawie art. 13 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), publ. Dz. Urz. UE L Nr 119, s. 1 informujemy, iż:
  1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Muzeum Zamkowe w Malborku (ul. Starościńska 1, 82-200 Malbork) reprezentowane przez Dyrektora.
  2. W sprawach z zakresu ochrony danych osobowych mogą Państwo kontaktować się z Muzeum Zamkowym w Malborku pod adresem e-mail: inspektor@zamek.malbork.pl
  3. Dane osobowe będą przetwarzane w celu realizacji umowy cywilnoprawnej.
  4. Dane osobowe będą przetwarzane przez okres niezbędny do realizacji ww. celu z uwzględnieniem okresów przechowywania określonych w przepisach odrębnych, w tym przepisów archiwalnych.
  5. Podstawą prawną przetwarzania danych jest art. 6 ust. 1 lit. b) ww. rozporządzenia.
  6. Odbiorcami Pani/Pana danych będą podmioty, które na podstawie zawartych umów przetwarzają dane osobowe w imieniu Administratora.
    Osoba, której dane dotyczą ma prawo do:
    - dostępu do treści swoich danych oraz możliwości ich poprawiania, sprostowania, ograniczenia przetwarzania oraz do przenoszenia swoich danych, a także - w przypadkach przewidzianych prawem - prawo do usunięcia danych i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania Państwa danych.
    - wniesienia skargi do organu nadzorczego w przypadku gdy przetwarzanie danych odbywa się z naruszeniem przepisów powyższego rozporządzenia tj. Prezesa Ochrony Danych Osobowych, ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa
Podanie danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy cywilnoprawnej. Osoba, której dane dotyczą jest zobowiązana do ich podania. Konsekwencją niepodania danych osobowych jest brak możliwości zawarcia umowy. Ponadto informujemy, iż w związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych nie podlega Pan/Pani decyzjom, które się opierają wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu, w tym profilowaniu, o czym stanowi art. 22 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych.